Muỗi Truyền Bệnh Giun Chỉ Bạch Huyết Mansonia

Muỗi Truyền Bệnh Giun Chỉ Bạch Huyết Mansonia

Trên các phương tiện thông tin đại chúng, các loại muỗi có vai trò truyền bệnh phổ biến đã được cung cấp tin tức rất nhiều. Một loài muỗi ít được nói đến là muỗi Masonia. Vậy loài muỗi này là muỗi gì và nó có khả năng truyền bệnh không ?

Đặc điểm chung của loài muỗi Mansonia

Muỗi Mansonia hoạt động chủ yếu ở các nước nhiệt đới. Một số loài là trung gian truyền bệnh quan trọng của bệnh giun chỉ bạch huyết Brugia ở miền Nam Ấn Độ, Indonesia và Malaysia. Muỗi Mansonia có hai chi phụ là Mansonia Mansonioides và Mansonia Coquillettidia với nhiều loài khác nhau nhưng loài Mansonia Coquillettidia crassipes đã được xác định có vài trò truyền bệnh. Chi phụ Mansonia Mansonioides có nhiều loài có khả năng truyền bệnh.

 

Ở Việt Nam, hai loài muỗi Mansonia Mansonioides annulifera và Mansonia Mansoioides uniformis đã được xác định có vài trò truyền bệnh giun chỉ bạch huyết. Gần đây, loài muỗi Mansonia Mansonioides indiana cũng có khả năng truyền bệnh giun chỉ bạch huyết tại Việt Nam.

Về cấu tạo, hầu như thân của các loài muỗi Mansonia, kể cả thân muỗi và cánh muỗi đều có vảy phủ màu nâu sẫm và vảy màu nhạt làm cho muỗi trông như có vết bụi bám hoặc được rắc muối tiêu. Các loài muỗi truyền bệnh giun chỉ bạch huyết thường đẻ trứng thành từng đám, treo dính vào mặt dưới của các loại cây sống ở dưới nước hoặc gần sát mặt nước. Cả bọ gậy và loăng quăng muỗi thường bám vào các loại thực vật thủy sinh để thở nên chỉ phát hiện chúng ở những thủy vực thường xuyên có thực vật phát triển như vùng đầm lầy, giếng nước, mương mán có cỏ dại, máng dẫn nước và rất khó nhìn thấy. Bọ gậy của loài muỗi Mansonia cũng có thể phát hiện ở những chỗ nước sâu và có các thực vật nổi; nó thường bám vào mặt dưới hoặc nằm trong nước của các loại bèo. Muỗi Mansonia trưởng thành hay chích đốt máu vào ban đêm, chủ yếu là ở ngoài nhà, nhưng một số loài cũng có khả năng bay vào nhà để hút máu. Sau khi đốt no máu, loài muỗi này có tập tính bay ra khỏi nhà và trú ẩn ngoài trời.

Các loài muỗi Mansonia chính truyền bệnh giun chỉ bạch huyết

 Muỗi Mansonia Coquillettidia crassipes

Loài muỗi này phân bố khá rộng rãi ở Ấn Độ, Srilanca, các nước ở khu vực Đông Nam Á… Muỗi có kích thước trung bình, có thể có màu vàng nhạt hoặc nâu. Chân, bụng, cánh muỗi có màu nâu sẫm; lưng và sườn có màu nâu vàng. Chân muỗi màu nâu sẫm nhưng gốc đùi chân có màu vàng nhạt.

Muỗi đẻ trứng ở những nơi có nhiều ao, hồ mọc cây hoặc trồng cây thủy sinh. Trứng hình bầu dục, hơi thon về phía đỉnh, có màu nâu đen hoặc đen và dính thành bè nổi trên mặt nước. Bọ gậy có chiều dài khoảng 6mm, màu trắng sữa; chúng ở sâu dưới nước, ống thở cắm vào rễ cây để lấy oxy và ăn các loại chất hữu cơ có trong nước. Loăng quăng ở sâu dưới nước, phễu thở của loăng quăng dài; sau một thời gian chúng lột xác thành muỗi trưởng thành. Vai trò truyền bệnh của loài muỗi Mansonia Coquillettidia crassipes ở Việt Nam chưa được nghiên cứu một cách đầy đủ nhưng ở Malaysia, Indonesia… chúng có vai trò quan trọng trong truyền bệnh giun chỉ bạch huyết Brugia malayi.

 Muỗi Mansonia Mansonioides annulifera

Muỗi có kích thước nhỏ hoặc trung bình, trên thân và chân có nhiều đốm màu vàng trắng xen kẽ; gân cánh có vảy màu vàng trắng xáo trộn, tạo cho muỗi có màu vàng rơm. Trên lưng muỗi có 7 đốm vàng, 6 đốm xếp thành hai hàng song song với nhau từng đôi một, đốm thứ 7 xếp giữa 2 đốm sau cùng.

Loài muỗi này được phát hiện nhiều ở vùng nông thôn hoặc ven thành phố, nơi có nhiều ao, hồ và có chăn nuôi trâu, bò. Chúng đẻ trứng ở những ao nước có cây thủy sinh, nhất là các loại bèo. Trứng muỗi xếp thành chùm treo ở dưới mặt lá mấp mé mặt nước. Muỗi trưởng thành thường trú ẩn ở vườn rậm, bãi cỏ, bụi cây thấp… nơi có ít ánh sáng. Chúng cũng có thể trú đậu nghỉ ở trong nhà tại gầm giường, tủ, bàn, ghế, các góc nhà tối… Muỗi thích hút máu trâu, bò, người và hay hút máu vào ban đêm. Tập tính của muỗi là mặc dù ở ngài nhà nhưng thường bay vào nhà để đốt máu người hoặc chuồng gia súc để đốt máu động vật; khi hút no máu chúng lại bay ra ngoài và tìm nơi trú ẩn tiêu máu.

Muỗi có khả năng phát triển và hoạt động quanh năm. Tại Hà Nội, chúng được phát hiện phổ biến từ tháng 9 đến tháng 12. Muỗi Mansonia Mansonioides annulifera được xác định là trung gian truyền bệnh giun chỉ bạch huyết Brugia malayi.

 

cau-tao-ben-ngoai-cua-muoi

Muỗi Mansonia Mansonioides uniformis

Muỗi có kích thước trung bình, ở trên thân, chân muỗi có vảy màu nâu, trắng xen kẽ tạo cho muỗi có màu nâu nhạt. Trên lưng muỗi có vảy màu trắng xếp thành hai đường thẳng chạy dọc theo hai bên lưng. Đặc điểm sinh lý, sinh thái và khả năng truyền bệnh của loài muỗi này giống như muỗi Mansonia Mansonioides annulifera.

TTƯT.BS. Nguyễn Võ Hinh